Բայի դեմքը, թիվը, ժամանակը

253. Կետերի փոխարեն մտածել բայը տեղադրի՛ր համապատասխան ձևով:

            Այդ մասին նա հազար անգամ մտածել է ու ոչ մի եզրակացություն չէր արել:
            Դու ինչի՞ մասին մտածում, որ այդպես հանկարծակի վեր թռար:
            Երբ ես մտածեցի այդ մասին, աշխարհը փոխվում է աչքիս:
            Երանի՜ մտածեիր ու հետո անեիր, այդ դեպքում ամեն ինչ ուրիշ կլիներ:
            Մտածի ամեն ինչ ծանր ու թեթև արեց ու որոշեց մինչև հեռանալն անպայման տեսնել նրան:
            Մտածի, հետո՛ արա, թե չէ ստիպված անընդհատ ներողություն ես խնդրում:

254. Նախադասություններում գործողություն կատարողի անունը չկա. գտի՛ր՝ մե՞կն է, թե՞ մեկից ավելի (եզակի՞ է թե՞ հոգնակի):

Ես Զարմացա (Եզակի): Մենք Տեսանք (հոգնակի): Դու Փնտրում ես (եզակի): Մենք Վազում եք (հոգնակի) : Նա Կտա (եզակի) : Դու Կհասնեն (եզակի) :

255. Պարզի՛ր, թե տրված բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված:

            Ա. Մտնեմ, տարա, հասել է, գալիս եմ, վազում ես, թռչի, ունես պիտի հասկանա,             գրավել է, կգտնեմ:
            Բ. Մտնենք, տարանք, հասել են, գալիս ենք, վազում եք, թռչեն, ունեք, պիտի             հասկանաք, գրավել են, կգտնենք:

Ա-խմբի բառերը եզակի են, իսկ Բ-խմբում հոգնակի։

256. Նախադասությունը լրացրո՛ւ: Պատասխանի՛ր հարցին:

            Բայն ունի երկու թիվ՝ եզակի և հոգնակի :
            Բայերից բացի՝ ո՞ր բառերը թիվ ունեն:

Թիվ ունեն նաև դերանունները։

257. Գրի՛ր, թե յուրաքանչյուր նախադասության մեջ գործողություն կատարողն ո՞վ է, և ընդգծի՛ր այն բառը, որը հուշեց:

            Օրինակ՝
Վերջերս այնտեղ հաճախ եք հյուր գնում: – Դուք:

            Երկու հարյուր կիլոմետր կտրել, եկել եմ, որ մի բան հարցնեմ: -Ես։
            Ծաղկած ճյուղը քո այգու եղրևանուց ես կտրել: – Դու։
            Շան վզին փոքրիկ ռադիոընդունիչ էր ամրացրել: – Դու։
            Անձավում ճանճի մեծության թռչուններ տեսանք: – Մենք։
            Հետաքրքիր բան եք մտածել: – Դուք։
            Մեզ ամեն տարի այցելում են: – Նրանք։

259. Պարզի՛ր, թե տրված բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված:

            Ա. Երգում եմ, բերել եմ, լսեցի, լռեմ, կգամ, պիտի բարձրանամ:
            Երգում ենք, բերել ենք, լսեցինք, լռենք, կգանք, պիտի բարձրանանք:
            Բ. Երգում ես, բերել ես, լսեցիր, լռես, կգաս, պիտի բարձրանաս:
            Երգում եք, բերել եք, լսեցիք, լռեք, կգաք, պիտի բարձրանաք:
            Գ. Երգում է, բերել է, լսեցի, լռի, կգա, պիտի բարձրանա:
            Երգում են, բերել են, լսեցին, լռեն, կգան, պիտի բարձրանան:
Ա-խմբում բայերը առաջին դեմքով են Բ-խմբում՝ երկրորդ, իսկ Գ-խմբում՝ երրորդ։

1. Ի՞նչ է մթնոլորտը, ի՞նչ գազերից է կազմված:
   Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է: Մթնոլորտը մեր մոլորակի ամենավերին, ամենաթեթև և, միաժամանակ՝ ամենաշարժունակ ոլորտն է: Մթնոլորտը կազմված է տարբեր գազերից: Դրանցից գերակշռողը եր­կուսն են՝ ազոտը (մոտ 4/5 մաս) և թթվածինը (մոտ 1/5 մաս): Մթնոլորտը պարունակում է նաև չնչին քանակությամբ ածխաթթու գազ, օզոն, արգոն, ջրածին և այլ գազեր: 
2. Ինչո՞ւ օդը չի ցրվում-հեռանում Երկրից:
   Գազերի մոլեկուլները (ատոմները) Երկրից շատ հեռու երբեք չեն ցրվում-հեռանում, որովհետև վերջի­նիս ձգողական ուժի շնորհիվ մթնոլորտը մնում է Երկրի վրա և միասին պտտվում նրա շուրջը: Այս ուժի շնորհիվ է, որ մթնոլորտի խիտ շերտը և հիմնական զանգվածը գտնվում են Երկրի մակերևույթին մոտ: 
3. Ո՞րն է մթնոլ որտի վերին սահմանը:
   վերինը հասնում է մինչև 3000 կմ բարձրությունը: 
4. Ըստ բարձրության՝ ի՞նչ շերտեր են առանձնացնում մթնոլորտում:
   Ըստ բարձրության՝ իրար են հաջորդում հետևյալ հիմնական շերտերը. ներքնոլորտ, վերնոլորտ և ար­տաքին ոլորտ:
5. Ինչո՞ւ է ներքնոլորտը համարվում մթնոլորտի ամենակարևոր շերտը:
   Ներքնոլորտը մթնոլորտի ամենաստորին և, միաժամանակ՝ ամենակարևոր շերտն է: Ներքնոլորտի հաստությունը բևեռային շրջաննե­րում 8-10 կմ է, իսկ հասարակածային լայնություննե­րում՝ 17-20 կմ: Այստեղ է կենտրոնացած մթնոլորտի ամբողջ զանգ­վածի մոտ 4/5 մասը: Ներքնոլորտում են առաջանում ամպերը, անձրևը, ձյունը, կարկուտը, կայծակն ու ամպերը։
6. Ի՞նչ դեր ունի օզոնի շերտը:
   Վերնոլորտում՝ մոտ 25-30 կմ բարձրությունների սահ­մանում, գտնվում է օզոնային շերտը: Այս շերտը կլանում է Արեգակից եկող, կյանքի համար վտանգավոր ուլտրամա­նուշակագույն ճառագայթները:

• Պատմեք իշխանի մասին՝ մջբերելով բալլադից հատվածներ։
  Իշխանը մի մեծ ,ուժեղ , հարուստ հսկա էր։ Մարդիկ նրանց աչքին մոծակի նման էին։
• Ըստ հեղինակի իշխանի մեծությունն ինչով էր չափվում․

բարությամբ
համբերատարությամբ
չարությամբ
հարստությամբ
հզորությամբ

• Ինչո՞ւ հսկան չվախեցավ Մեծ իշխանից։
  Հսկան չվախեցավ Մեծ իշխանից, որովհետև հսկան շատ ավելի ուժեղ էր քան իշխանը։
• Դեղինով նշված ածականները դրեք համեմատության աստիճաններով։
  Ուժեղ-ավելի ուժեղ, ամենաուժեղ
  
  Հեռու-ավելի հեռու, ամենահեռու
  
  վիթխարի-ավելի վիթխարի, ամենից վիթխարի
  
  Չնչին-ավելի չնչին, ամենաչնչին
• Մոխրագույնով նշված բառերի ածանցներն առանձնացրեք, դրանցով նոր բառեր կազմեք։
  ան+թիվ-անխելք
  ան+քանակ-անտուն
  Բազում+ություն-արագություն
  մարդ+ուկ-արջուկ
• Բալլադից դուրս գրեք ներգոյական հոլովով դրված 4 բառաձև։
  ծովի տակը, աշխարհում, նրա դիմաց, ամպերում։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է ճահիճը: Ինչպե՞ս է առաջանում:
   Ճահիճները Երկրի մակերևույթի գերխոնավ տեղամասերն են, որտեղ ամբողջ տարին կա ջրի ավելցուկ, աճում է ճահճային բուսականություն, և կարող է գոյանալ տորֆի շերտ:
2. Արդյոք կարո՞ղ են ճահիճներ առաջանալ չորային շրջաններում, ինչո՞ւ:
   Ճահիճներ կարող են առաջանալ չորային շրջաններում՝ գրուն­տային ջրերի մակարդակի բարձրացման հետևանքով:
3. Ճահիճների չորացման ի՞նչ եղանակներ գիտեք:
   Չորացումը կատարվում է տարբեր եղանակներով: Մի դեպքում փո­րում են ջրանցքներ, որոնցով հեռանում է կուտակված ջրի ավելցուկը: Հենց այս եղանակով են չորացնում Արարատյան դաշտի ճահիճները: 
4. Ճահիճներն ի՞նչ դրական և բացասական նշանակություն ունեն:
   Բացասական
   Քանի որ ճահիճները մարդու համար հիմնականում անօգտագործելի տարածքներ են, և այնտեղ բազմանում են հիվանդածին շատ հարուցիչներ։
   Դրական
   Ճահիճները Երկրի մակերևույթի գերխոնավ տեղամասերն են, որտեղ ամբողջ տարին կա ջրի ավելցուկ, աճում է ճահճային բուսականություն, և կարող է գոյանալ տորֆի շերտ:

1․ Բանաստեղծության միջից դուրս գրեք տրական հոլովով դրված 5 և բացառական հոլովով դրված 1 բառաձև։
գլխին, ավազին, ջրի, երգին, աղմուկին
ժայռից։
2․ Ինչո՞ւ է բանաստեղծությունը կոչվում «Համերգ»։
Բանաստեղծությունը կոչվում է համերգ, որովհետև վտակը և անտառը իբրև թե համերգ էին ունենում։
3․ Ըստ քեզ հեղինակն ինչո՞ւ է վտակին համեմատում մանուկի հետ, իսկ անտառին՝ ծերունու։
Հեղինակը վտակը համեմատում է վտակի հետ, որովհետև այն փոքր երեղայի նման վազում է խփում, շվշվացնում է, իսկ անտառը, մեշ մարդու նման այդ ամենինչին լուռ հետևում է։
4․ Ըստ հեղինակի ինչպիսին է ժայռը, փորձեք ինքներդ ժայռին նարագրել։
Ժայռը մտախոհ է և ընկած է իր մռայլ մքտերի մեջ։ Իմ պատկերացմամբ, ժայռը մեծ է, սև և վախենալու։
5․ Գրեք ստեղծագործական աշխատանք՝ «Ես և բնությունը» վերնագրով։ 

“Ես և բնությունը”
Մի անգամ ես գնացի անտառ։ Այնտեղ կային թփեր, ծառեր, սիրուն բարձր մոխրագույն ժայռեր և գետակ։ Ես որոշեցի ներքև գնալ՝ գետակի մոտ։ Այնտեղ շատ սիրուն էր, գետակը շվշվում էր ու վազում։ Օդը շատ մաքուր էր, և ես որոշեցի մի քիչ մնալ այդտեղ։ Գտա մի մեծ ծառ, պառկեցի այդ ծառի տակ, որովհետև այդտեղ շատ հով էր ու քնեցի։ Մի փոքր անց զարթնեցի, որովհետև թրիս վրա ին-որ բան զգացի։ Դա փոքրիկ սկյուռիկ էր, որ փորձում էր բարձրանալ ծառին։ Նա տեսավ ինձ, վախեցավ և արագ վազեց ծառի վրայով վերև։ Շատ հաճելի էր օրն անցկացնել անտառում՝ բնության գրկում։

Լինում է չի լինում մի տղա անունը Պետրոսիկ նա նրա հայրիկին ասում է, որ նա նրան բարձրացնի և խոսք է տալիս, որ եթե նա հասնի լուսնին նա ամպայման նրան կտա լուսնի մի կտոր։ Տղային բարձրացնում էն և նա չի հասնում։ Նա օգնություն է խնդրում նրա զարմիկներից և խոսք է տալիս, որ եթե նա հասնի լուսնին նա ամպայման նրան կտա լուսնի մի կտոր։ Նրան բարցրացնում է, բայց նա չի հասնում հայրիկը և զարմիկները Պետսորսիկին ասում էն որ նրա ցացր հասակից և տարիքից նա չի հասնում, բայց փոքր Պետրոսիկը չի հանձնվում և օգնություն է խնդրում հարևաններից խոսք տալով, որ եթե նա հասնի լուսնին նա ամպայման նրան կտա լուսնի մի կտոր։ Նրան բարձրացնում էն և նա չի հասնում։

1. Вставьте, где нужно, пропущенные буквы. Используйте для этого родственные слова.

радостно, радостный — радость;

счастливо, счастливый — счастье;

честно, честный — честь;

поздно, поздний — опоздать;

прелестно, прелестный — прелесть

2.Соберите предложения в текст и запишите его. К выделенным словам подберите проверочные слова и запишите их.

Заметно радостное приближение весны. Стоит прелестная погода. Вся местность изменилась. Текут ручьи. Прилетели вестники весны — грачи. Наступила весна.

радостное – радость
прелестная – прелесть
местность – место
вестники – весть

3.Определите, есть ли в этих словах непроизносимые согласные звуки, подчеркните их.

Чудесный, ужасный, вкусный, опасный, интересный, напрасный. – непроизносимых согласных нет

4.Вставьте, где нужно, пропущенные буквы.

Сердце, солнце, местность, поздний, честный, лестница, опасный, грустный, ясный, радостный, ненастный, известный, праздник, вкусный, искусный, интересный.

5.Вставьте пропущенные непроизносимые согласные.

Интересно, вам известно, что готовлю я чудесно? Только картошка подгорела немножко, пирог капустный очень вкусный. Слегка посолен компот клубничный, а яички сварились отлично! Теперь вам ясно, что всё прекрасно.

6.Спишите, вставляя пропущенные буквы.

1.Прелестные цветы на лугах. 2 Мама получила радостное известие. 3. К нам в гости приехал известный писатель. 4. Осенью часто бывают ненастные дни. 5. Поздно вечером мы возвращалась домой. 6. К дому вела узкая лестница. 7 Здравствуй. Праздник наш весёлый, праздник солнца и весны!

7.Озаглавьте текст. Вставьте пропущенные буквы.
Кораблик на реке

Подхватил ручей мой кораблик и понёс его. Волны подбрасывают его, из стороны в сторону кидают. А кораблик плывёт всё дальше и дальше. Я рядом с ним бегу. Другие ребята за мной спешат.

Но вот и река. Поплыл мой кораблик в ручную даль. Крохотной точкой мелькнул и скрылся.

Երկրի մակերևույթի վրա թափվող մթնոլորտային տեղումների մի մասը ներծծվում է, մի մասը գոլորշանում, իսկ մնացածը սկսում է հոսել փոքր առվակների տեսքով, որոնք, միանալով իրար, կազմում են գետակներ և գետեր:
Գետը ջրային համակարգ է, որն ունի իր առանձին մասերը:
Երկրի մակերևույթի այն ձգված գոգավորությունը, որի ցածրադիր մասով հոսում է գետը, կոչվում է գետահովիտ, իսկ գետահովտի ամենացածր մասը՝ հուն:
Այն տեղը, որտեղից սկիզբ է առնում գետը, կոչվում է ակունք: Ակունք կարող են լինել աղբյուրը, լիճը: Օրինակ’ Սևանա լիճը Հրազդան գետի ակունքն է:
Այն տեղը, որտեղ գետը թափվում է մեկ ուրիշ գետի, լճի, ծովի մեջ, կոչվում է գետաբերան: Օրինակ’ Հրազդանի գետաբերանն Արաքս գետն է:
Գլխավոր կամ մայր գետին աջից ու ձախից միացող գետերը, գետակները, առվակները կոչվում են վտակներ:
Գետերը լինում են լեռնային և հարթավայրային:
Լեռնային գետերին բնորոշ են նաև սահանքները և ջրվեժները, որոնք նույնպես առաջանում են ջրի քայքայիչ աշխատանքի հետևանքով:

Սահանքները գետի հունի ծանծաղ, քարքարոտ տեղամասերն են, որոնք վտանգավոր են նավարկության համար:
Ջրվեժները գետի հունի խզված, աստիճանակերպ տեղամասերն են, որտեղից ջուրը գահավիժում է ներքև: Աշխարհի ամենաբարձր ջրվեժը’ Անխելը, ունի 1054 մ բարձրություն և գտնվում է Հարավային Ամերիկայում: Մեր երկրում հայտնի ջրվեժներից են Ջերմուկը (60 մ), Շաքին (18 մ):
Գետերի սնումը: Գետերի սնման հիմնական աղբյուրներն են անձրևաջրերը, ձյան և սառցադաշտերի հալոցքային ջրերը, ստորերկրյա ջրերը: Անձրևաջրերով սնվող գետերից հայտնի են Ամազոնը, Կոնգոն: Ձնհալքային սնում ունեն Օբը, Ենիսեյը: Սառցադաշտերի հալոցքային ջրերից են սնվում բարձր լեռնային գետերը Ամուդարյա, Սիրդարյա: Ստորերկրյա սնմամբ գետերը հիմնականում գտնվում են հրաբխային շրջաններում և համեմատաբար փոքր են: Տիպիկ ստորերկրյա սնմամբ գետ է Սև ջուրը`Հայաստանում:
Ամեն տարի նույն սեզոնին, որոշակի ժամանակով, գետի ջրի մակարդակի բարձրացումը կոչվում է հորդացում: Օրինակ` Հայաստանում գետերը հորդանում են գարնանը:
Գետի ջրի մակարդակի հանկարծակի, կարճատև բարձրացումր` տեղատարափ անձրևներից կամ ինտենսիվ ձնհալքից, կոչվում է վարարում:
Չորային շրջաններում, շատ հաճախ, վարարման հետևանքով գետի ջրի մեջ ավելանում է կոշտ նյութի քանակը, և առաջանում է սելավ: Վարարումներ և սելավներ շատ են դիտվում նաև Հայաստանում` պատճառելով մեծ վնասներ:
Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ է գետը: Գետը ջրային համակարգ է՝ իր առանձին մասերով։ Այն ունի սկիզբ և վերջ:
2. Ի՞նչ մասերից է բաղկացած գետային համակարգը: Գետային համակարգի մեջ է մտնում ակունքը, հունը և գետաբերանը։ Գետի սկիզբը կոչվում է ակունք։ Երկրի մակերևույթի այն ձգված գոգավորությունը, որի ցածրադիր մասով հոսում է գետը, կոչվում է գետահովիտ, իսկ գետահովտի ամենացածր մասը՝ հուն:
3. Գետերի նման ի՞նչ աղբյուրներ գիտեք: Բերեք օրինակներ: Մայր գետի աջ ու ձախ կողմերից միանում են փոքրիկ գետակներ, առվակներ, որոնք կոչվում են վտակներ։
4. Ի՞նչ տարբերություն կա հորդացման և վարարման միջև:
Ամեն տարի նույն սեզոնին գետի ջրի մակարդակի բարձրացումը կոչվում է հորդացում: Իսկ տեղատարափ անձրևների կամ ինտենսիվ ձնհալքի հետևանքով գետի ջրի մակարդակի հանկարծակի բարձրացումը կոչվում է վարարում: